Yapay zeka politikalarını şekillendiren dil ve metaforlar, teknolojinin güvenli, adil ve uluslararası iş birliği içinde geliştirilmesi için belirleyici rol oynuyor. Google DeepMind’un eski küresel kamu politikaları sorumlusu Verity Harding, sektörde yaygınlaşan AI silahlanma yarışı anlatısının temelden tehlikeli olduğunu savunuyor. 2016-2020 yılları arasında Barack Obama’dan Emmanuel Macron’a kadar pek çok dünya liderine AI ilerlemeleri hakkında brifing veren Harding, o dönemde araştırmaların uluslararası iş birliğine dayalı olduğunu, ancak zamanla Anthropic ve OpenAI gibi laboratuvarlar ile ABD ve Çin gibi süper güçler arasındaki rekabetin tonu belirlediğini belirtiyor.
Harding’in editörlüğünü yaptığı Reframing the AI Arms Race adlı deneme koleksiyonunda, tarihçi Lawrence Freedman ve Japon siyasetçi Taro Kono gibi isimlerle birlikte, AI’i tanımlamak için kullanılan dilin politika yapımını ve uluslararası ilişkileri doğrudan etkilediği argümanı işleniyor. AI’i ölümcül bir silah olarak çerçevelemenin, teknolojinin güvenliğinin sağlanması ve faydalarının eşit dağıtılması için gerekli iş birliği kapısını kapatma riski taşıdığı vurgulanıyor. Özellikle teknolojiyi dışarıdan alan küçük ülkeler için bu yarış söylemine boyun eğmek, kendi çıkarlarına ters düşebilecek şekilde bir süper gücün safına geçmek anlamına geliyor.
Harding, Trump yönetiminin ulusalcı AI retoriğini ve yerli modellerine ihracat kontrolü getirme girişimini silahlanma yarışı çerçevesinin belirtisi olarak görüyor. Trump’ın AI üzerine yayınladığı executive order -başkanlık kararnamesi- ve yönetiminin Anthropic’i en yeni frontier modelini -yani en ileri seviyedeki yapay zeka sistemini- piyasadan çekmeye zorlaması, en kötü senaryonun habercisi şeklinde yorumlanıyor. Harding’e göre yapay zeka bağlamında savaş metaforlarının çekici olması, kavramı netleştiriyor gibi görünse de derinlemesine düşünmeyi kısıtlıyor; DeepMind’daki görevi sırasında liderlere teknolojiyi iş birliğine dayalı anlatmak hedeflenirken zamanla batı ile Çin arasında medeniyetler savaşı vurgusunun öne çıktığı gözlemlenmiş.
Bu kaymanın ardındaki itici güçlerden biri, teknolojinin yanlış ellerde tehlikeli olacağı ve demokrasilerin anahtarları tutması gerektiği yönündeki samimi inanç. Diğeriyse Çin’i bir korku figürü olarak kullanarak düzenleme karşıtı cephenin kendine avantaj devşirmesi: ‘Bizi regüle ederseniz Çin’in kazanmasına izin verirsiniz.’ ChatGPT’in Kasım 2022’de piyasaya çıkışı, küresel pandemi ve Ukrayna savaşı gibi eşzamanlı gelişmelerle, AI’in jeopolitik ve özellikle silahlanma bağlamındaki gerçekliği ani biçimde kabul gördü. Soğuk Savaş ve nükleer silah benzerlikleri kurularak AI yeni silahlanma yarışı olarak zihinlere kazındı.
Teknolojinin kaderini, gelişiminin kritik anlarında süper güçlerin başında kimlerin olduğunun büyük ölçüde belirlediği bir gerçek. ABD’deki siyasi kültürün izolasyoncu yöne kayması, AI politikalarını ve dolayısıyla teknolojinin evrilmesini derinden etkiliyor. Harding, Avrupa ve UK için egemen kapasitenin önemli olduğunu vurgularken, izolasyonculuğun tek belirleyici güç haline gelmesinin diğer olasılıkları gölgelediğine dikkat çekiyor. ABD ve Çin’in bile her şeyi kendi başlarına geliştiremeyeceğini, çiplerden kritik minerallere kadar stratejik dar boğazların olduğunu söylüyor; her ülkenin tamamen egemen bir AI yığınına sahip olması gerçekçi değil.
Bu noktada orta güçler koalisyonu fikrini ortaya atan Harding, Kanada, Fransa, Japonya, Güney Kore, Hindistan ve UK gibi ülkeleri kapsayan bir birlikteliğin hem kaldıraç hem ölçek sağlayacağını savunuyor. Hindistan’ın teknoloji yayılımı, UK’nin yetenek ekosistemi, Kanada’nın kritik mineralleri gibi güçlü yönlerin birleşmesi, AI oyununu ikili bir süper güç yarışı olarak görme yanılgısını kırıyor. Silahlanma yarışı çerçevesine inanmak, ülkeleri küçük birer satranç taşına dönüştürüp hep daha az güçlü kılıyor.
Paranın hızla ve çılgınca akmasının etkisi yadsınamaz ancak bu tek başına yaşananları açıklamaya yetmiyor. Büyük laboratuvarların da iş birliği söyleminden rekabete geçişte suç ortaklığı yaptığı aşikar; AI’i silahlanma yarışı olarak tanımlamak, sistemi sadece kendilerinin çözebileceği güçlü ve özgün kılarak onlara yetki devredilmesini sağlıyor. Yarış dilinin sakin ve ortak akla dayalı planlamaya yardımcı olmadığı açık. Rekabet ile sorumlu AI geliştirme hedefi teknik olarak bir arada olabilirse de, mevcut yol haritası uzun vadede bu sistemler üzerinde aşırı devlet kontrolü ve merkezileşmeye, güvenliği artırmak yerine azaltan sonuçlara varıyor.
Sonuçta silahlanma yarışı naratifinin egemen olduğu bir dünyada, iş birliği kasını çalıştırmayı bırakan ülkeler kendilerini bir süper gücün vasal devleti konumunda bulabilir; güvenlik, gıda güvenliği ve hastalıkların sonlandırılması gibi ortak küresel hedeflerde iş birliği zeminini yitiririz. Yapay zeka teknolojisinin sunduğu muazzam potansiyeli güvence altına almanın yolu, rekabeti düşmanlığa çeviren dil yerine çok taraflı diyalog ve stratejik ortaklıkları güçlendirmekten geçiyor; aksi halde teknolojinin faydaları değil, riskleri küresel ölçekte kalıcı hale gelebilir.
Yorum Yap