Teknoloji şirketlerinin kâr rekorları kırdığı bir dönemde, on binlerce çalışanı işten çıkarması ve bu kararı yapay zekayı gerekçe göstermesi dikkat çekiyor. TrueUp verilerine göre bu yıl yalnızca teknoloji sektöründe 363 ayrı işten çıkarma dalgası gerçekleşti; bu da yaklaşık 150 000 kişiyi etkiledi ve günlük ortalama 974 kişinin işini kaybetmesi anlamına geliyor, ki bu oran geçen yıla göre %44 daha yüksek.
Geçtiğimiz ay iki yılın en yüksek aylık işten çıkarma rakamına ulaşarak neredeyse 40 000 kişiyi işten çıkardı; Challenger, Grey & Christmas raporuna göre üçüncü ay üst üste yapay zekanın en çok belirtilen sebep olduğu belirlendi. Ancak bu açıklamaya şüpheyle bakanlar da artıyor; birçok uzman, yapay zekanın gerçek nedeni değil, aşırı istihdamın maskesi olduğunu savunuyor. Block şirketinde yaşananlar bunu net bir şekilde gösteriyor; şirketin neredeyse yarısını işten çıkarmasının ardından Jack Dorsey, yapay zeka araçlarının “şirket yönetimini temelden değiştirdiğini” söylese de, pandeminin getirdiği aşırı işe alımın da sorumluluğunu kabul etti.
Önde gelen risk sermayedarı Marc Andreessen ise yapay zekayı “gümüş kurşun” olarak nitelendirerek, işten çıkarmaların esasının pandemi dönemindeki fazla istihdam olduğunu vurguladı. Uber’in insan kaynakları biriminde %23 azalma yapması, bir yandan şirketin 2026 yapay zeka kodlama bütçesini dört ayda tükettiği haberiyle çelişiyor; bu da dış açıklamalarla gerçekte neyin olduğu arasındaki belirsizliği pekiştiriyor.
Bu çelişkinin en çarpıcı yanları, aynı anda az sayıda yapay zeka içindeki kişilerin devasa servetler elde etmesiyle ortaya çıkıyor. Cerebras Systems, Nasdaq’da ilk gün %68 değer kazanarak yaklaşık 67 milyar dolar piyasa değerine ulaştı; SpaceX ise 2,1 trilyon dolarlık bir piyasa değeriyle Musk’ı kâğıt üzerinden trilyoner yaptı. Anthropic ve OpenAI da benzer şekilde trilyonluk değerlemelere yaklaşırken, Mark Zuckerberg Mayıs’ta 170 milyon dolarlık bir konutu satın alıp Meta’nın %10’luk iş gücünü azaltması bu uçurumun bir başka göstergesi oldu.
Bu durum, ortalama Amerikan vatandaşının artan yaşam maliyetleriyle karşı karşıya kalmasıyla çarpışıyor. İşveren tarafından sağlanan sağlık sigortası primleri %6‑7 artış gösterirken, özel sağlık sigortası fiyatları iki katına çıktı; konut fiyatları %28 yükseldi ve mortgage faizleri neredeyse iki katına çıktı. 2026 ankelerinde büyük bir çoğunluk, orta sınıf yaşamının artık ulaşılmaz olduğunu ve yaşam maliyetinin en büyük ekonomik kaygı olduğunu belirtiyor.
Dolayısıyla bu, yalnızca işten çıkarmaların bir istatistikten ibaret olmadığı; aynı anda bir sınıfın kâğıt üzerindeki servetini katlamasıyla, kitlenin zorlayıcı ekonomik koşullarla boğuştuğu bir çelişkinin ortaya çıkması anlamına geliyor. Geçmişteki finansal krizlerde benzer toplumsal patlamalar görülmüş; 2008 krizi sonunda bankalar kurtarılırken milyonlarca insan iş ve evsiz kaldı ve ardından Occupy Wall Street hareketi ortaya çıktı. Şu anki senaryoda ise çöküş yok; şirketler kârda, yapay zeka yeni servetler yaratıyor ve işten çıkarmalar yine “yapay zeka” bahanesiyle gerçekleşiyor. Bu durum, şirketlerin sermaye piyasasındaki yükselişlerini yapay zekayla ilişkilendirmelerinin kısa vadeli kazanç sağlasa da, işten çıkarılan çalışanlar ve kamuoyu gözünde farklı bir algı yaratabileceği gerçeğini göz ardı etmemeleri önemli.
Yorum Yap