Ocak 2025’te Kaliforniya’nın Altadena ve Pasifik Palisades bölgelerini yok eden Eaton ve Palisades yangınları, 16.000’den fazla yapıyı yakarken 31 can alarak Sylvie Andrews ve binlerce yerli residentin yıllarca kurdukları yaşamları bir anesinde yok etti.
Yangınlar halen wirktken, Polymarket gibi dünya genelinin en büyük tahmin pazarı platformlarında kullanıcılar, yangının ne kadar alana yayılacağını, hangi tarihte belirli bir şehre ulaşacağını veya ne zaman %50 kontrollü hale geleceği gibi sorulara “yes/no” sözleşmeleriyle bahis oynadı; bu sözleşmelerin fiyatı 0 ile 1 dolar arasında değişirken, 0,50 doların bir “yes” sözleşmesi, %50 olasılık tahminini yansıtır. Platform, her bahisten ücret alarak gelir elde etti ve sadece bu yangınla ilgili yaklaşık 20 farklı soruya toplamda 1,2 milyon dolar yatırıldı.
Yangınların etkisiyle ilgili olarak Andrews ve Palisades’te çocukluk evini kaybetten Susan Sherman, bu tür bahislerin ahlaki olarak rezil ve kalpsız olduğunu belirtti; Sherman ayrıca, bir kişinin kasıtlı olarak yangın yakmak veya onu büyütmek için pervasız bir teşvik oluşturabileceği korkusunu dile getirdi. Ethik uzman Ann Skeet ise, insan hayatına değer vermek yerine onun zararına veya ölmesine bahis oynatmak, insan yaşamının değerini azalttığını ve bu tür pazarların tehlikeli olduğunu söyledi; ayrıca, yangın hakkında özel bilgiye sahip yetkililerin bu pazarlarla iç bilgilik kullanma tahmini öne sürüldü.
Bu tartışmaların ortasında, Kaliforniya odaklı yeni bir tahmin pazarı olan Wyldfyre ortaya çıktı; platform “Orman yangınını tahmin edemezsin, ama onunla ticaret yapabilirsin” sloganıyla, NASA ve National Interagency Fire Center’in verilerini kullanarak şehir ve ilçe bazında yangın riskini gerçek zamanlı fiyatlandırmayı vaat ediyor. Şu anda yalnızca simülasyon modunda işletilen site, gerçek para ile bahis imkanıyla “yakında” gelmesini duyuruyor ve Wyldfyre, kolektif zekâyi daha iyi yangın tahminine dönüştürerek kamu yararı sağlamayı hedeflediğini öne sürüyor.
Ancak resmi yangın yönetimi kurumları bu verileri kullanmıyor. ABD Orman hizmeti ve Kaliforniya Orman ve Yangın Koruma Dairesi (Cal Fire), tahmin pazarı verilerine dayalı tahmin yapmadığını ve bilimsel, fizik tabanlı yangın davranış modellemelerine güvenildiğini vurguluyor; bu modeller, hava observasyonları, yakıt ve topografik veriler gibi geleneksel verileri kullanarak yangının yayılmasını tahmin ediyor.
Tahmin pazarlarının popüelliği artarken, bazı eyalet ve federal düzeyde yasalar getirilmeye çalışılıyor; Utah ve Kaliforniya kongresmenleri terörist, suikast, savaş gibi konularda bahsi yasaklayan bir önergeti öne sürdü; bir Kaliforniya senatori de bireysel ölümle ilgili sözleşmeleri kapsayan destek leyesi getirdi. Minnesota’da tahmin pazarlarının barındırılması ve reklamlanması yasalanmış, ancak federal government tarafından yetki aşımına neden olduğu için dava edilmiştir. Şu anda bu düzenlemeler orman yangınlarıyla ilgili bir kısıtlama içermiyor ve Andrews, bu tür kazançların yangın mağdurlarına bağışlanmasını öneriyor.
Yorum Yap