VPN talebinde ani yükseliş
Hindistan’da Telegram’a getirilen geçici erişim kısıtlaması, kullanıcıların engelli platformlara ulaşmak için alternatif altyapılara ne kadar hızlı yöneldiğini gösterdi. Sınavla bağlantılı dolandırıcılık ve sahte sınav materyallerinin yayılmasını önlemek amacıyla alınan karar, yalnızca mesajlaşma uygulamasını değil, VPN pazarını ve rakip iletişim araçlarını da doğrudan etkiledi.
Uygulama istihbaratı firması Appfigures verilerine göre, Hindistan’ın Telegram kısıtlamasını duyurduğu gün VPN uygulamalarının indirilmesinde 2025 başından bu yana görülen en yüksek günlük artış yaşandı. Büyük VPN uygulamalarının günlük indirmeleri, yakın dönem ortalaması olan 139 binden 208 bine yükselerek yüzde 49 arttı. Proton VPN ve Turbo VPN bu yükselişte öne çıkan isimler oldu. Apple App Store’da Proton VPN indirmeleri Hindistan’da yüzde 113, Turbo VPN indirmeleri yüzde 85 arttı. Google Play tarafında ise Proton VPN yüzde 64, Turbo VPN yüzde 35 yükseliş kaydetti. NordVPN’in App Store indirmeleri yüzde 41, ExpressVPN’in Google Play indirmeleri yüzde 31 oranında büyüdü.
Bu talep, VPN servislerinin Hindistan’daki uygulama mağazası listelerinde de hızlı bir yükselişe neden oldu. Proton VPN, Apple’ın Utilities kategorisinde 16 Haziran ile 18 Haziran arasında 18. sıradan 5. sıraya yükseldi. Google Play’de Tools kategorisindeki sıralaması ise 8. sıradan 2. sıraya çıktı. Proton, Hindistan’dan gelen günlük kayıtların çarşamba günü normal seviyenin yüzde 120 üzerinde olduğunu açıkladı. Salı akşamı saatlik kayıtların normalin yüzde 150 üzerinde seyrettiği belirtilirken, Windscribe da Hindistan’dan gelen kayıtların yaklaşık yüzde 100, iOS uygulamasındaki ilk kez indirmelerin ise yaklaşık yüzde 89 arttığını bildirdi. Sensor Tower verileri de VPN uygulama kategorisindeki indirmelerin 17 Haziran’da günlük bazda yüzde 10 yükseldiğini ve önceki iki haftalık düşüş eğilimini tersine çevirdiğini gösterdi.
Alternatif mesajlaşma uygulamalarına yöneliş
Telegram kısıtlamasının etkisi yalnızca VPN kullanımıyla sınırlı kalmadı. Kullanıcılar, erişim sorunu yaşayan platformun yerine geçebilecek alternatif mesajlaşma uygulamalarını da hızla araştırmaya başladı. Appfigures verilerine göre Signal’ın Hindistan’daki App Store indirmeleri yüzde 72, Google Play indirmeleri yüzde 322 arttı. Viber’ın App Store indirmeleri ise yüzde 216 yükseldi. Telegram ile bağlantılı mesajlaşma uygulaması iMe en keskin sıçramalardan birini kaydetti. Google Play’deki günlük indirmeleri yaklaşık 827 seviyesinden 16 Haziran’da 50 bin 900’e çıktı.
Ancak kısıtlama, Telegram kullanımını hemen düşürmedi. Sensor Tower verilerine göre Telegram’ın Hindistan’daki günlük aktif kullanıcıları, kısıtlamanın duyurulduğu gün yüzde 17 arttı. Bu, uygulamanın ülkede 2021’de Meta hizmetlerinde yaşanan geniş kapsamlı kesintiden bu yana gördüğü en büyük günlük artış oldu. Cloudflare Radar verileri de Telegram alan adlarına yönelik DNS isteklerinin, yani alan adlarının sunucu adreslerine çevrilmesi için yapılan sorguların, kısıtlamanın ardından iki gün boyunca belirgin biçimde yükseldiğini gösterdi. DNS trafiğindeki artış doğrudan başarılı erişim anlamına gelmiyor, çünkü kullanıcıların engelli platforma tekrar tekrar ulaşmaya çalışması da bu veride artış yaratabiliyor.
Hukuki tartışma ve daha geniş yansımalar
Hindistan hükümeti, Telegram erişimini 22 Haziran’a kadar sınırlayarak National Eligibility cum Entrance Test Undergraduate, NEET-UG, yeniden sınavı öncesinde sahte sınav kağıtlarının ve ilgili dolandırıcılıkların yayılmasını engellemeyi hedeflediğini belirtti. Telegram ise Delhi Yüksek Mahkemesi’nde bu kararı tartışmaya açtı. Şirket, yetkililerin belirli içerikleri hedef alması gerektiğini savundu ve tüm platformun engellenmesinin Hindistan’daki 150 milyondan fazla kullanıcıyı etkilediğini vurguladı. Telegram avukatları, yetkililer tarafından işaret edilen kanalların kaldırıldığını belirterek platform çapındaki kısıtlamanın gerekliliğini sorguladı.
Hükümet tarafı ise önlemin geçici olduğunu ve yalnızca sınavla bağlantılı belirli bir döneme dayandığını savundu. Hükümet avukatları, kalıcı bir yasağın ölçülülük açısından tartışma yaratabileceğini kabul ederken mevcut kısıtlamanın hedeflenen amaçla mantıksal bağlantı taşıdığını savundu. Delhi Yüksek Mahkemesi, tarafların argümanlarını dinledikten sonra kararını Cuma günü açıklaması beklenerek yedekledi. Bu süreç, büyük çevrim içi platformlara erişimin sınırlandırıldığı durumlarda kullanıcıların VPN ve alternatif uygulamalara yönelme eğilimini de tekrar gündeme taşıyor. Benzer bir tablo daha önce TikTok’un ABD’deki uygulama mağazalarından kısa süre kaldırılması sırasında da görülmüş, VPN indirmeleri haftalık bazda yüzde 40’tan fazla artmıştı. İran ve Rusya gibi ülkelerde de benzer kısıtlamaların ardından kullanıcı davranışlarında aynı yönlü hareketler gözlemlenmişti.
Yorum Yap